Zu argumentieren bedeutet zu streiten, zu kämpfen, zu ringen. Das ist allgemein bekannt. Es ist jedoch nicht weit verbreitet, dass argumentieren synonym ist mit streben und herausfordern. In den homerischen Epen war Eris die Göttin des Streits - Schwester und Gefährtin von Ares, während Hesiod sie als Tochter der Nacht betrachtet und zwei Arten von Streit unterscheidet: den schlechten, Mutter aller Übel (Schmerz, Vergessenheit, Mord usw.) und den guten (edler Wettkampf). Könnte Streit eine Tugend und eine treibende Kraft für die Geburt der antiken griechischen Philosophie, der Demokratie des Sports (Olympische Spiele) und allgemein der griechischen und folglich westlichen Zivilisation sein?
Im Jahr 1870 schrieb Nietzsche an den Anwalt Karl von Gersdorff: „Ich besuche seine wöchentlichen Vorlesungen an der Universität über die Geschichtswissenschaft und ich glaube, ich bin der einzige unter den sechzig Zuhörern, der den tiefen Verlauf seines Denkens mit all seinen neugierigen Beschreibungen und abrupten Pausen wahrnimmt, wo das Thema das Mehrdeutige berührt. Zum ersten Mal in meinem Leben genieße ich eine Vorlesung und darüber hinaus ist es die Art von Vorlesung, die ich geben können werde, wenn ich älter bin.“ Er bezog sich auf den großen Schweizer Kunst- und Kulturhistoriker Jacob Burckhardt.
Burckhardt wies den Determinismus der hegelianischen Geschichtsschreibung zurück und spielte eine entscheidende Rolle bei der Gestaltung einer neuen Form der Geschichte, die im Deutschen als Kulturgeschichte bekannt wurde. Die Kulturgeschichte zeichnete die Ereignisse der Vergangenheit auf und interpretierte sie durch ihre sozialen, kulturellen und politischen Kontexte sowie durch die Kunst und Verhaltensweisen - Traditionen jeder Kultur.
Das Problem bei der Untersuchung von Festen, Bräuchen, Verhaltensmustern und anderen Formen des Volk Ausdrucks war jedoch, dass die Erkenntnisse, Techniken und Technologien, die für solche Studien erforderlich waren, nicht immer verfügbar waren, insbesondere zur Zeit Burckhardts. Daher hing das Studium einer Kultur oft von ihren Eliten und der Annahme ab, dass diese Kultur vollständig bewusst und in der Literatur und Kunst der Zeit aufgezeichnet war.
Bis Burckhardt waren die Methoden des Verstehens, Erzählens und Darstellens der Vergangenheit von der Form Georg Wilhelm Friedrich Hegels (oder Hegel) dominiert. Anschließend etablierte sich der marxistische - materialistische - Ansatz (der auf dem Hegelschen basiert) als überzeugendere Erklärung für die Bedeutung historischer Ereignisse. Der marxistische historische Materialismus konnte jedoch nicht den Reiz beseitigen, den die Geschichte mit ihren spirituellen/intellektuellen Dimensionen hat. Dennoch spielte die Geschichte in der Ära des Historismus des 19. Jahrhunderts die gleiche Rolle wie die Soziologie und Anthropologie heute.
Der Historismus nähert sich der Erklärung sozialer und politischer Phänomene (einschließlich Ideen und Überzeugungen) durch das Studium des Prozesses/der Geschichte, aus dem sie hervorgegangen sind. Der Historismus ist ein nützliches Werkzeug zur Schaffung kontextueller Theorien und Erzählungen, um zu verstehen, wie soziale und kulturelle Phänomene entstanden sind. Er berücksichtigt jedoch nicht die Volkstraditionen, Überzeugungen, Vorurteile, Aberglauben usw.
So ersetzte die Geschichte die Philosophie als Grundlage für das Studium der menschlichen Natur und die Erklärung menschlicher Gesellschaften, bis Nietzsche kam und die Annahmen des Historismus herausforderte. Und in diesem Angriff von Nietzsche auf den Historismus spielten die Ansichten von Jacob Burckhardt eine Rolle.
Nietzsche wurde von diesem großen Historiker beeinflusst. Die beiden teilten den Glauben, dass Wettbewerb - der Wunsch nach Vorrang und Exzellenz - im Zentrum der Weltanschauung der alten Griechen stand. Nietzsche kam wahrscheinlich selbst zu diesem Schluss, und Burckhardt bestätigte oder organisierte ihn einfach für ihn. Ab einem bestimmten Punkt scheint es jedoch, dass jeder zum Denken des anderen beitrug.
Das Konzept des antiken griechischen "Kampfes" ist in allen Werken Nietzsches allgegenwärtig und spielt die Rolle eines Kompasses in seiner Weltanschauung.
Tο ερίζω σημαίνει μαλώνω, τσακώνομαι, μάχομαι. Αυτό είναι γνωστό. Δεν είναι όμως ευρέως γνωστό ότι το ερίζω είναι συνώνυμο με τα αγωνίζομαι και αμφισβητώ. Στα ομηρικά έπη, η Έριδα ήταν η θέα της φιλονικίας - αδερφή και σύντροφος του Άρη, ενώ ο Ησίοδος τη θεωρεί κόρη της Νύχτας και διακρίνει δύο έριδες: την κακή, μητέρα όλων των δεινών (Πόνος, Λήθη, Φόνος κλπ) και την καλή (την ευγενή άμιλλα). Θα μπορούσε η έριδα να αποτελεί αρετή και κινητήριος δύναμη για τη γέννηση της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας, της δημοκρατίας του αθλητισμού (ολυμπιακών αγώνων) και εν γένει του ελληνικού και κατά συνέπεια του δυτικού πολιτισμού;
Το 1870, ο Νίτσε έγραφε στον νομικό Καρλ φον Γκέρσντορφ: «Παρακολουθώ τις εβδομαδιαίες διαλέξεις του στο Πανεπιστήμιο για τη μελέτη της ιστορίας και πιστεύω ότι είμαι ο μόνος από τους εξήντα ακροατές του που αντιλαμβάνεται τη βαθιά πορεία της σκέψης του με όλες τις περίεργες περιγραφές και τις απότομες παύσεις του, όπου το θέμα προσεγγίζει το αμφίσημο. Για πρώτη φορά στη ζωή μου απολαμβάνω κάποια διάλεξη και επιπλέον, είναι το είδος της διάλεξης που θα μπορώ να δώσω όταν είμαι μεγαλύτερης ηλικίας.» Αναφερότανε στον μεγάλο Ελβετό ιστορικό της τέχνης και του πολιτισμού, Γιάκομπ Μπούρκακχαρντ.
Ο Μπούρκχαρντ απέρριψε τον ντετερμινισμό της εγελιανής σχολής ιστοριογραφίας και έπαιξε σημαντικότατο ρόλο στη διαμόρφωση μιας νέας μορφής ιστορίας, η οποία έγινε γνωστή στα γερμανικά ως kulturgeschichte, «πολιτισμική ιστορία». Η πολιτισμική ιστορία κατέγραψε και ερμήνευσε τα γεγονότα του παρελθόντος μέσα από το κοινωνικό, πολιτιστικό και πολιτικό περιβάλλον τους καθώς και δια μέσου της τέχνης και των συμπεριφορών - παραδόσεων κάθε πολιτισμού.
Ωστόσο το πρόβλημα με τη μελέτη των εορτών, εθίμων, προτύπων συμπεριφοράς και άλλων μορφών λαϊκής έκφρασης ήταν ότι τα ευρήματα, οι τεχνικές και η τεχνολογία που απαιτούνται για κάτι τέτοιο δεν είναι πάντα διαθέσιμα και ειδικά την εποχή του Μπούρκχαρντ. Οπότε η μελέτη ενός πολιτισμού εξαρτάται πολλές φορές από τις ελίτ του και την προϋπόθεση ότι ο πολιτισμός αυτός ήταν πλήρως συνειδητοποιημένος και καταγεγραμμένος στη λογοτεχνία και την τέχνη της περιόδου.
Μέχρι τον Μπούρκχαρντ, οι μέθοδοι κατανόησης, εξιστόρησης και αφήγησης του παρελθόντος κυριαρχούνταν από τη μορφή του Γκέοργκ Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ (ή Έγελος). Στη συνέχεια η μαρξιστική - υλιστική - προσέγγιση (η οποία εδράζεται στην εγελιανή) καθιερώθηκε ως πιο πειστική εξήγηση του νοήματος των ιστορικών γεγονότων. Ωστόσο ο μαρξιστικός ιστορικός υλισμός δεν κατάφερε να εξαφανίσει τη γοητεία ότι η ιστορία έχει και πνευματικές/διανοητικές διαστάσεις. Παραταύτα η ιστορία την εποχή του ιστορικισμού του 19ου αιώνα έπαιζε τον ίδιο ρόλο όπως η κοινωνιολογία και η ανθρωπολογία σήμερα.
Ο ιστορικισμός προσεγγίζει την εξήγηση των κοινωνικών και πολιτικών φαινομένων (συμπεριλαμβανομένων των ιδεών και των πεποιθήσεων), δια μέσου της μελέτης της διαδικασίας/ιστορίας από την οποία προέκυψαν. Ο ιστορικισμός είναι χρήσιμο εργαλείο στη δημιουργία συμφραζομένων θεωριών και αφηγήσεων, ώστε να κατανοήσουμε πώς προέκυψαν τα κοινωνικά και πολιτιστικά φαινόμενα. Ωστόσο δεν λαμβάνει υπόψη του τις λαϊκές παραδόσεις, πεποιθήσεις, προκαταλήψεις, δυσιδαιμονίες κτλ.
Η ιστορία λοιπόν αντικατέστησε τη φιλοσοφία ως βάση για τη μελέτη της ανθρώπινης φύσης και την εξήγηση των ανθρώπινων κοινωνιών μέχρι να έρθει ο Νίτσε και να αμφισβητήσει τις προϋποθέσεις του ιστορικισμού. Και στην επίθεση αυτή του Νίτσε στον ιστορικισμό, ρόλο έπαιξαν οι αντιλήψεις του Γιάγκομπ Μπούρκχαρντ.
Ο Νίτσε επηρεάστηκε από αυτόν τον μεγάλο ιστορικό. Οι δύο τους μοιράζονταν την πεποίθηση ότι ο ανταγωνισμός - η επιθυμία για πρωτιά και αριστεία - βρισκόταν στο επίκεντρο της κοσμοαντίληψης των αρχαίων ελλήνων. Πιθανότατα ο Νίτσε να είχε φτάσει από μόνος του σε αυτό το συμπέρασμα και απλά ο Μπούρκχαρτ να του το επιβεβαίωσε ή να του το οργάνωσε. Ωστόσο από κάποια στιγμή και μετά φαίνεται ότι ο ένας συνέβαλλε στη σκέψη του άλλου.
Η έννοια του αρχαιοελληνικού «αγώνα» είναι πανταχού παρούσα σε όλα έργα του Νίτσε, παίζοντας το ρόλο της πυξίδας στην κοσμοαντίληψη σας.